Volgens cijfers van het CBS is nu al 30 procent van de arbeidsovereenkomsten een flexibel contract. Van deze werknemers is 9 procent lid van een bond tegenover 21 procent van de mensen met een vaste baan. Het is een ontwikkeling die zorgt voor ingrijpende veranderingen in de verhoudingen tussen werknemers onderling en in de durf van werknemers om hun onvrede uiten, zowel individueel als via bond en or.

Solidariteit van collega’s met degene die zijn stem wil laten horen, kan ongewenst gedrag voorkomen

 

Hoge werkdruk

“Vooral de werknemers met een tijdelijk contract zien er tegenop hun stem te laten horen als ze ontevreden zijn, bijvoorbeeld als er sprake is van hoge werkdruk, slechte arbeidsomstandigheden, of niet naleving van de cao,” zegt onderzoeker en socioloog Agnes Akkerman, hoogleraar aan de afdeling Politicologie van de Faculteit der Managementwetenschappen van de Radboud Universiteit Nijmegen en bijzonder hoogleraar aan de Rijksuniversteit Groningen.

Weinig solidariteit met flexwerker

Akkerman: “Van de flexwerkers durft 30 procent, een zorgwekkend hoog percentage, niet voor zichzelf op te komen. Ze ervaren weinig solidariteit van vaste collega’s als ze iets aan de kaak stellen en voelen zich extra kwetsbaar voor  sancties, zoals onaangename roosters, minder betaling, extra lange werkdagen. Onder flexwerkers is ook weinig actiebereidheid, zoals meedoen aan een staking, als hun ontevredenheid toeneemt. Onder vaste werknemers stijgt juist de actiebereidheid naarmate ze ontevredener zijn.”

Pesten en informatie lekken

Een angstcultuur heeft ook negatieve gevolgen voor de werkgever. Flexwerkers rapporteren volgens Akkerman ook opvallend meer ongewenst gedrag dan vaste werknemers als hun stem niet wordt gehoord. “Ze gaan collega’s pesten, tijd rekken, informatie lekken, spullen stelen van het bedrijf. Sociale bindingen lijken ook hier het verschil te maken tussen waarom sommigen wel ongewenst gedrag vertonen en anderen niet. Solidariteit van collega’s met degene die zijn stem wil laten horen, kan ongewenst gedrag voorkomen.”

Onder flexwerkers is ook weinig actiebereidheid, zoals meedoen aan een staking, als hun ontevredenheid toeneemt

 

Waar vindt werknemer een luisterend oor?

Bij wie kunnen ontevreden werknemers, anders dan bij de eigen leidinggevende, nog meer aankloppen als bijvoorbeeld de cao, de Arbowet of andere regels worden ontdoken? Stapt de ontevreden werknemer naar de vakbond, de or, de pvt, of wordt een advocaat ingeschakeld? Vaste werknemers roepen eerder de hulp van de bond in dan flexwerkers, die vaak geen vakbondslid zijn, wellicht omdat ze vaker van sector wisselen. 6 procent van de flexwerkers informeerde de or over hun onvrede.

WOR sluit deel werknemers uit

“Dat de weg naar de or maar moeilijk wordt gevonden,” vermoedt Akkerman, “kan liggen aan het feit dat de flexwerker maar tijdelijk in het bedrijf actief is, niet weet wie er in de or zit, of zich niet vertegenwoordigd voelt door de or. De WOR sluit een deel van de werknemers met een tijdelijk contract van medezeggenschap uit. Je moet minimaal zes maanden werkzaam zijn om kiesgerechtigd en minimaal één jaar om verkiesbaar te zijn. Toch kan de werkgever in overleg met de or de bepalingen aanpassen om ook tijdelijke werknemers actief in de or te laten zijn.”

Een or kan het lastig vinden om tijdelijke werknemers in de medezeggenschap te betrekken als die groep onzichtbaar is

 

Actueel thema voor de or

Hier ligt, ook vanwege de voortschrijdende trend van vast werk naar flexarbeid, duidelijk een actueel thema voor de or, benadrukt Akkerman, die er in haar academische loopbaan zelf twee termijnen als or-lid op heeft zitten. “Een or kan het misschien lastig vinden om tijdelijke werknemers in de medezeggenschap te betrekken als die groep tamelijk onzichtbaar is. Maar wanneer je als or serieus staat voor gelijke behandeling en het tegengaan van uitbuiting van flexkrachten, moet je in de organisatie ook de mondigheid van deze groep regelen. Hen betrekken bij werkoverleg en bij besluitvorming.”

Arbeidsveiligheid in gevaar

Dat is ook een belang van het vaste personeel, zegt Akkerman. “Migranten onder de tijdelijke werknemers kennen vaak niet alleen hun rechten niet, ze zijn ook minder goed op de hoogte van werkvoorschriften en andere normen en spreken vaak slecht Nederlands. Daardoor kan in de communicatie bij risicovol of fysiek zwaar werk, zoals op bouwplaatsen, de arbeidsveiligheid in het gedrang komen.” Dit is een samenvatting van het artikel ‘Liever mondige dan zeurende werknemers’ uit OR informatie  Opleiding: Communiceren met de achterban Leer je collega’s beter kennen, leer onderscheid maken tussen de verschillende doelgroepen en ontdek hoe je beste kan communiceren, met de 1-daagse opleiding Communiceren met de achterban.   Meer lezen over or en achterban? In het boek Or en achterban worden veel praktische tips gegeven om de omgang met de achterban een impuls te geven.