De Consumentenbond en Vereniging Eigen Huis (VEH) zijn een collectieve claim gestart tegen de energiebedrijven Essent, Eneco, Vattenfall, Greenchoice, Budget Energie en Energiedirect. Zij vinden dat consumenten jarenlang te veel hebben betaald voor hun variabele energiecontracten. Dit zijn flexibele contracten voor gas en/of stroom zonder vaste einddatum, waarin de tarieven meebewegen met de marktprijzen en periodiek kunnen worden aangepast.

De claim van de Consumentenbond en de VEH is een reactie op een uitspraak van het gerechtshof Den Haag in maart 2025 in een zaak tegen Vattenfall. Het hof oordeelde dat het energiebedrijf zijn variabele tarieven vaker had aangepast dan contractueel toegestaan was. Daarmee vernietigde de rechter het prijswijzigingsbeding in dat specifieke contract.

Individueel geval

Vattenfall benadrukt dat het hier om een zaak van een individuele klant gaat. “De enige persoon die aanspraak mag maken op deze uitspraak is deze betreffende klant. Als een andere klant zijn specifieke klacht over een tariefwijziging aan de rechter voorlegt, kan deze rechter heel anders oordelen. Daarnaast zijn we het oneens met het oordeel van het gerechtshof en daarom willen we dat de Hoge Raad naar deze zaak kijkt.”

Ook Budget Energie wijst er nadrukkelijk op dat het gaat om een individueel geval. “De uitspraak heeft slechts betrekking op de specifieke contractuele verhouding tussen Vattenfall en één van haar particuliere klanten, en is ook nog niet onherroepelijk. Tegen de uitspraak loopt momenteel cassatieberoep bij de hoogste rechter van Nederland, de Hoge Raad. Er is dus nog geen definitief oordeel gegeven over het prijswijzigingsbeding.” Eneco wil eerst de procedure bij de Hoge Raad afwachten en wil nog niet inhoudelijk reageren op de nieuwe collectieve claim, omdat die net pas is ingediend.

Extreme schommelingen

Mocht de claim van de Consumentenbond en de VEH worden gehonoreerd, kan dat leiden tot problemen voor de energiebedrijven. Zij zullen hierdoor mogelijk minder snel kunnen reageren op extreme prijsschommelingen, zoals die in de energiecrisis voorkwamen en die ook in de toekomst te verwachten zijn. Door de strengere beperkingen, wordt de flexibiliteit van de contracten verkleind en lopen bedrijven meer risico bij plotselinge stijgingen van de groothandelsprijzen.

Essent waarschuwde in een eerder statement als reactie op de claim tegen Vattenfall dat niemand de extreme omstandigheden van de energiecrisis kon negeren. Ook brancheorganisatie Energie-Nederland wijst in een reactie op de uitzonderlijkheid van de situatie tijdens de energieprijscrisis. “In de algemene voorwaarden staat dat leveranciers de variabele prijzen mogen aanpassen. Zoals tijdens de energieprijscrisis, toen sprake was van plotselinge extreme schommelingen in de groothandelsprijzen voor elektriciteit en gas.”

Makkelijk overstappen?

Vattenfall omschrijft het variabele contract als volgt: “Bij een variabel contract kan het tarief tijdens de looptijd van je overeenkomst wijzigen. Dit kan meerdere keren per jaar en het tarief kan zowel stijgen als dalen. In de algemene sectorvoorwaarden staat duidelijk vermeld in welke gevallen de tarieven kunnen wijzigen, bijvoorbeeld bij prijsontwikkelingen op de groothandelsmarkten voor elektriciteit en gas.”

Het voordeel voor consumenten is dat dit type contract maandelijks opgezegd kan worden, waardoor je makkelijk kunt overstappen als de tarieven stijgen. Tijdens de energiecrisis was het echter bijna onmogelijk voor consumenten om een vast energiecontract af te sluiten, of alleen tegen extreem hoge tarieven. Ook Essent zegt in een statement dat de energiecrisis een uitzonderlijke situatie was. “We hebben tijdens de energiecrisis tariefaanpassingen moeten doorvoeren vanwege extreme prijsschommelingen op de energiemarkt. Onze klanten zijn hierover altijd tijdig geïnformeerd.”

Honderden miljoenen euro's

Volgens de Consumentenbond hebben energiebedrijven tijdens de energiecrisis veel vaker de tarieven in variabele energiecontracten verhoogd dan in de voorwaarden was afgesproken. Bij variabele contracten mochten leveranciers traditioneel twee keer per jaar de tarieven aanpassen, in januari en juli. Tijdens de energiecrisis werden sommige contracten echter vaker aangepast, soms maandelijks of zelfs vaker. En dat mag niet, volgens Sandra Molenaar, directeur van de Consumentenbond. “Bedrijven hebben consumenten hiermee onterecht op kosten gejaagd. Met deze claim willen we zorgen dat mensen hun geld terugkrijgen.” Volgens de Consumentenbond hebben mogelijk honderdduizenden consumenten recht op compensatie. De totale schade voor consumenten kan oplopen tot honderden miljoenen euro’s.

ACM controleert

Energieleveranciers worden ieder jaar gecontroleerd door de ACM. Essent: “De ACM heeft in 2023 uitgebreid onderzoek gedaan naar de tarieven van energieleveranciers in 2022. Daaruit werd geconcludeerd dat Essent geen onredelijke marges heeft behaald op de levering van elektriciteit en gas aan consumenten. Dit bevestigt dat Essent tijdens de energiecrisis geen buitensporige winsten heeft geboekt ten koste van consumenten.”

Ook Eneco benadrukt dat het bedrijf altijd volgens de regels handelt. “Eneco hanteert normale prijzen die een goede weergave zijn van de marktomstandigheden. Dat doen we nu, deden we toen en blijven we doen. Wij delen al onze consumentenprijzen vooraf met toezichthouder ACM, die ze beoordeelt op redelijkheid.”